(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.27. అధ్యాయః 027
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
వ్యాసేన యుధిష్ఠిరంప్రత్యశ్మజనకసంవాదానువాదపూర్వకం క్షాత్రధర్మవిధానం॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

వైశంపాయన ఉవాచ। 12-27-0x(5379)(65684)
జ్ఞాతిశోకాభితప్తస్య ప్రాణానిష్టాంస్త్యజిష్యతః।
జ్యేష్ఠస్య పాండుపుత్రస్య వ్యాసః శోకమపానుదత్॥ 12-27-1(65685)
వ్యాస ఉవాచ। 12-27-2x(5380)
అత్రాప్యుదాహరంతీమభితిహాసం పురాతనం।
అశ్మగీతం నరవ్యాఘ్ర తన్నిబోధ యుధిష్ఠిర॥ 12-27-2(65686)
అశ్మానం బ్రాహ్మణం ప్రాజ్ఞం వైదేహో జనకో నృపః।
సంశయం పరిపప్రచ్ఛ దుఃఖశోకసమన్వితః॥ 12-27-3(65687)
జనక ఉవాచ। 12-27-4x(5381)
ఆగమే యది వాఽపాయే జ్ఞాతీనాం ద్రవిణస్య చ।
నరేణ ప్రతిపత్తవ్యం కల్యాణం కథమిచ్ఛతా॥ 12-27-4(65688)
అశ్మోవాచ। 12-27-5x(5382)
ఉత్పన్నమిమమాత్మానం నరస్యానంతరం తతః।
తానితాన్యనువర్తంతే దుఃఖాని చ సుఖాని చ॥ 12-27-5(65689)
తేషామన్యతరాపత్తౌ యద్యదేవోపసేవతే।
తదస్య చేతనామాశు హరత్యభ్రమివానిలః॥ 12-27-6(65690)
అభిజాతోఽస్మి సిద్ధోఽస్మి నాస్మి కేవలమానుషః।
ఇత్యేభిర్హేతుభిస్తస్య త్రిభిశ్చిత్తం ప్రసిచ్యతే॥ 12-27-7(65691)
సంప్రసక్తమనా భోగాన్విసృజ్య పితృసంచితాన్।
పరిక్షీణః పరస్వానామాదానం సాధు మన్యతే॥ 12-27-8(65692)
తమతిక్రాంతమర్యాదమాదదానమసాంప్రతం।
ప్రతిషేధంతి రాజానో లుబ్ధా మృగమివేషుభిః॥ 12-27-9(65693)
యే చ వింశతివర్షా వా త్రింశద్వర్షాశ్చ మానవాః।
పరేణ తే వర్షశతాన్న భవిష్యంతి పార్థివ॥ 12-27-10(65694)
తేషాం పరమదుఃఖానాం బుద్ధ్యా భైషజ్యమాచరేత్।
సర్వప్రాణభృతాం వృత్తం ప్రేక్షమాణస్తతస్తతః॥ 12-27-11(65695)
మానసానాం పునర్యోనిర్దుఃఖానాం చిత్తవిభ్రమః।
అనిష్టోపనిపాతో వా తృతీయం నోపపద్యతే॥ 12-27-12(65696)
ఏవమేతాని దుఃఖాని తాని తానీహ మానవం।
వివిధాన్యుపవర్తంతే తథా సంస్పర్శజాన్యపి॥ 12-27-13(65697)
జరామృత్యూ హి భూతానాం ఖాదితారౌ వృకావివ।
బలినాం దుర్బలానాం చ హ్రస్వానాం మహతామపి॥ 12-27-14(65698)
న కశ్చిజ్జాత్వతిక్రామేజ్జరామృత్యూ హి మానవః।
అపి సాగరపర్యంతాం విజిత్యేమాం వసుంధరాం॥ 12-27-15(65699)
సుఖం వా యది వా దుఃఖం భూతానాం పర్యుపస్థితం।
ప్రాప్తవ్యమవశైః సర్వం పరిహారో న విద్యతే॥ 12-27-16(65700)
పూర్వే వయసి మధ్యే వాఽప్యుత్తరే వా నరాధిప।
అవర్జనీయాస్తేఽర్థా వై కాంక్షితా యే తతోఽన్యథా॥ 12-27-17(65701)
అప్రియైః సహ సంయోగో విప్రయోగశ్చ సుప్రియైః।
అర్థానర్థౌ సుఖం దుఃఖం విధానమనువర్తతే॥ 12-27-18(65702)
ప్రాదుర్భావశ్చ భూతానాం దేహత్యాగస్తథైవ చ।
ప్రాప్తివ్యాయామయోగశ్చ సర్వమేతత్ప్రతిష్ఠితం॥ 12-27-19(65703)
గంధవర్ణరసస్పర్శా నివర్తంతే స్వభావతః।
తథైవ సుఖదుఃఖాని విధానమనువర్తతే॥ 12-27-20(65704)
ఆసనం శయనం యానముత్థానం పానభోజనం।
నియతం సర్వభూతానాం కాలేనైవ భవత్యుత॥ 12-27-21(65705)
వైద్యాశ్చాప్యాతురాః సంతి బలవంతశ్చ దుర్బలాః।
స్త్రీమంతశ్చాపరే షంఢా విచిత్రః కాలపర్యయః॥ 12-27-22(65706)
కులే జన్మ తథా వీర్యమారోగ్యం రూపమేవ చ।
సౌభాగ్యముపభోగశ్చ భవితవ్యేన లభ్యతే॥ 12-27-23(65707)
సంతి పుత్రాః సుబహవో దరిద్రాణామనిచ్ఛతాం।
నాస్తి పుత్రః సమృద్ధానాం విచిత్రం విధిచేష్టితం॥ 12-27-24(65708)
వ్యాధిరగ్నిర్జలం శస్త్రం బుభుక్షాశ్చాపదో విషమ।
జ్వరశ్చ మరణం జంతోరుచ్చాచ్చ పతనం తథా॥ 12-27-25(65709)
నిర్యాణే యస్య యద్దిష్టం తేన గచ్ఛతి సేతునా।
దృశ్యతే నాప్యతిక్రామన్న నిష్క్రాంతోఽథవా పునః।
దృశ్యతే చాప్యతిక్రామన్న నిగ్రాహ్యోఽథవా పునః॥ 12-27-26(65710)
దృశ్యతే హి యువైవేహ వినశ్యన్వసుమాన్నరః।
దరిద్రశ్చ పరిక్లిష్టః శతవర్షో జరాన్వితః॥ 12-27-27(65711)
అకించనాశ్చ దృశ్యంతే పురుషాశ్చిరజీవినః।
సమృద్ధే చ కులే జాతా వినశ్యంతి పతంగవత్॥ 12-27-28(65712)
ప్రాయేణ శ్రీమతాం లోకే భోక్తుం శక్తిర్న విద్యతే।
దరిద్రాణాం తు భూయిష్ఠం కాష్ఠమశ్మా హి జీర్యతే॥ 12-27-29(65713)
అహమేతత్కరోమీతి మన్యతే కాలనోదితః।
యద్యదిష్టమసంతోషాహురాత్మా పాపమాచరేత్॥ 12-27-30(65714)
మృగయాక్షాః స్త్రియః పానం ప్రసంగా నిందితా బుధైః।
దృశ్యంతే పురుషాశ్చాత్ర సంప్రయుక్తా బహుశ్రుతాః॥ 12-27-31(65715)
ఇతి కాలేన సర్వార్థానీప్సితానీప్సితానిహ।
స్పృశంతి సర్వభూతాని నిమిత్తం నోపలభ్యతే॥ 12-27-32(65716)
వాయుమాకాశమగ్నిం చ చంద్రాదిత్యావహః క్షపే।
జ్యోతీంషి సరితః శైలాన్కః కరోతి బిభతిం చ॥ 12-27-33(65717)
శీతముష్ణం తథా వర్షం కాలేన పరివర్తతే।
ఏవమేవ మనుష్యాణాం సుఖదుఃఖే నరర్షభ॥ 12-27-34(65718)
నౌషధాని న శస్త్రాణి న హోమా న పునర్జపాః।
త్రాయంతే మృత్యునోపేతం జరయా చాపి మానవం॥ 12-27-35(65719)
యథా కాష్ఠం చ కాష్ఠం చ సమేయాతాం మహోదధౌ।
సమేత్య చ వ్యపేయాతాం తద్వద్భూతసమాగమః॥ 12-27-36(65720)
యే చ నిష్పరుషైరుక్తగీతవాద్యైరుపస్థితాః।
యే చానాథాః పరాన్నాదాః కాలస్తేషు సమక్రియః॥ 12-27-37(65721)
మాతాపితృసహస్రాణి పుత్రదారశతాని చ।
సంసారేష్వనుభూతాని కస్య తే కస్య వా వయం॥ 12-27-38(65722)
నైవాస్య కశ్చిద్భవితా నాయం భవతి కస్యచిత్।
పథి సంగతమేవేదం దారబంధుసుహృజ్జనైః॥ 12-27-39(65723)
క్వాసే క్వ చ గమిష్యామి కోఽన్వహం కిమిహాస్థితః।
కస్మాత్కిమనుశోచేయమిత్యేవం స్థాపయేన్మనః॥ 12-27-40(65724)
అనిత్యే ప్రియసంవాసే సంసారే చక్రవద్గతౌ।
పథి సంగతమేవైతద్ధాతా మాతా పితా సఖా॥ 12-27-41(65725)
న దృష్టపూర్వం ప్రత్యక్షం పరలోకం విదుర్బుధాః।
ఆగమాంస్త్వనతిక్రంయ శ్రద్ధాతవ్యం బుభూషతా॥ 12-27-42(65726)
కుర్వీత పితృదైవత్యం ధర్ంయాణి చ సమాచరేత్।
యజేచ్చ విద్వాన్విధివత్రివర్గం చాప్యుపాచరేత్॥ 12-27-43(65727)
సన్నిమజ్జేజ్జగదిదం గంభీరే కాలసాగరే।
జరామృత్యుమహాగ్రాహే న కశ్చిదవబుధ్యతే॥ 12-27-44(65728)
ఆయుర్వేదమధీయానాః కేవలం సపరిగ్రహాః।
దృశ్యంతే బహవో వైద్యా వ్యాధిభిః సమబిప్లుతాః॥ 12-27-45(65729)
తే పిబంతః కషాయాంశ్చ సర్పీషి వివిధాని చ।
న మృత్యుమతివర్తంతే వేలామివ మహోదధిః॥ 12-27-46(65730)
రసాయనవిదశ్చైవ సుప్రయుక్తరసాయనాః।
దృశ్యంతే జరయా భగ్నా నాగా నాగైరివోత్తమైః॥ 12-27-47(65731)
తథైవ తపసోపేతాః స్వాధ్యాయాధ్యయనే రతాః।
దాతారో యజ్ఞశీలాశ్చ న తరంతి జరాంతకౌ॥ 12-27-48(65732)
న హ్యహాని నివర్తంతే న మాసా న పునః సమాః।
జాతానాం సర్వభూతానాం న పునర్వై సమాగమః॥ 12-27-49(65733)
సోఽయం విపులమధ్వానం కాలేన ధ్రువమధ్రువః।
స్రోతసైవ సమభ్యేతి సర్వభూతనిషేవితం॥ 12-27-50(65734)
దేహో వా జీవితాద్వ్యేతి దేహీ వాఽప్యేతి దేహతః।
పథి సంగతమేవేదం దారైరన్యైశ్చ బంధుభిః॥ 12-27-51(65735)
నాయమత్యంతసంవాసో లభ్యతే జాతు కేనచిత్।
అపి స్వేన శరీరేణ కిముతాన్యేన కేనచిత్॥ 12-27-52(65736)
క్వను తేఽద్య పితా రాజన్క్వను తేఽద్య పితామహాః।
న త్వం పశ్యసి తానద్య న త్వాం పశ్యంతి తేఽనఘ॥ 12-27-53(65737)
న చైవ పురుషో ద్రష్టా స్వర్గస్య నరకస్య చ।
ఆగమస్తు సతాం చక్షుర్నృపతే తమిహాచర॥ 12-27-54(65738)
చరితబ్రహ్మచర్యో హి ప్రజాయేత యజేత చ।
పితృదేవమనుష్యాణామానృణ్యాదనసూయకః॥ 12-27-55(65739)
స యజ్ఞశీలః ప్రజనే నివిష్టః
ప్రాగ్బ్రహ్మచారీ ప్రవిభక్తభైక్షః।
ఆరాధయేత్స్వర్గమిమం చ లోకం
పరం చ ముక్త్వా హృదయవ్యలీకం॥ 12-27-56(65740)
సంయక్స్వధర్మం చరతో నృపస్య
ద్రవ్యాణి చాభ్యాహరతో యథావత్।
ప్రవృద్ధచక్రస్య యశోఽభివర్ధతే
సర్వేషు లోకేషు చరాచరేషు॥ 12-27-57(65741)
ఇత్యేవమాకర్ణ్య విదేహరాజో
వాక్యం సమగ్రం పరిపూర్ణహేతు।
అశ్మానమామంత్ర్య విశుద్ధబుద్ధి
ర్యయౌ గృహం స్వం ప్రతి శాంతశోకః॥ 12-27-58(65742)
తథా త్వమప్యద్య విముచ్య శోక
ముత్తిష్ఠ శక్రోపమ హర్షమేహి।
క్షాత్రేణ ధర్మేణ మహీ జితా తే
తాం భుంక్ష్వ కుంతీసుత మావమంస్థాః॥ ॥ 12-27-59(65743)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి రాజధర్మపర్వణి సప్తవింశోఽధ్యాయః॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-27-1 ప్రాణానభ్యుత్సిసృక్షత ఇతి ఝ. పాఠః। తత్ర అభ్యుత్సిసృక్షతః త్యక్తుమిచ్ఛత ఇత్యర్థః॥
12-27-5 ఆత్మానం దేహం। ఉత్పన్నమను అనంతరం అవ్యవధానేనైవ॥
12-27-7 ప్రసిచ్యతే క్లిన్నం శ్లథం భవతీత్యర్థః॥
12-27-8 భోగాన్ భోగ్యార్థాన్ ధనాదీన్ విసృజ్య ఆదాచౌర్యం సాధు హితం॥
12-27-9 అసాంప్రతమయుక్తం। లుబ్ధా వ్యాధా॥
12-27-10 వర్షశతాత్ పరేణ ఊర్ధ్వం॥
12-27-11 తేషాం దారిద్ర్యోత్థానభైషజ్యం ప్రతీకారం॥
12-27-13 సంస్పర్శజాని విషయసంగజాని॥
12-27-17 తేఽర్థా జరాదయః పదార్థాః। తతోఽన్యథాఽజరత్వాదిరూపేణ యే మనుష్యస్య కాంక్షితా ఇష్టాః॥
12-27-18 విధానమదృష్టం॥
12-27-19 ప్రాప్తిర్లాభో వ్యాయామః శ్రమః। అలాభ ఇతియావత్। తయోర్యోగః ప్రతిష్ఠితం విధానమిత్యనుషజ్యతే॥
12-27-20 ఫలస్థా గంధాదయో నివర్తంతే పూర్వేపూర్వే ఉత్తరేఉత్తరే ఉపయాంతి తథైవ సుఖాదీని అప్రత్యాఖ్యేయాని అనుసృత్య వర్తతే విద్వాన్॥ 12-27-25 బుభుక్షాః క్షుత్ప్రభృతయః॥
12-27-31 ప్రసంగా యుద్ధవివాదాదయః। క్షత్ర మృగయాదౌ॥
12-27-37 ఉపస్థితాః సేవితాః। కాలో మృత్యుః। యే చైవ పురుషాః స్త్రీభిర్గీతవాద్యైరుపస్థితా ఇతి ఝ. పాఠః॥
12-27-38 సంసారేషు వ్యతీతేషు తాని తేషు తదా తదేతి డ. థ. పాఠః॥
12-27-40 స్థాపయేద్విచారే ఇతి శేషః॥
12-27-47 నాగా గజాః। ఉత్తమైర్వలిష్ఠైః॥
12-27-52 సంవాసః సహావస్థానం॥
12-27-55 ప్రజాయేత పుత్రాదీనుత్పాదయేత్। ఆనృణ్యాద్ధేతోః॥
12-27-56 ప్రజనే ప్రజోత్పాదనే। హృదయవ్యలీకం హృత్స్థమప్రియం॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.